Trump ile Şi, askeri yapay zekâda insan denetiminde uzlaştı
Yazar
Savunma Sanayi TR Editör Masası
Tarih
21.11.2026
Görüntülenme
1
Okuma
4 dk
Trump ve Şi, askeri yapay zekânın büyük operasyon kararlarında tek başına yetkili olmaması ve insan denetiminin korunması konusunda ortak çizgide buluştu.
Trump ile Şi, askeri yapay zekâda insan denetiminde uzlaştı
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, yapay zekânın kullanıldığı kritik askeri kararlarda insan denetiminin korunması konusunda mutabakata vardı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in aktardığına göre iki lider, geniş çaplı bir askeri harekâtın yalnızca yapay zekâ tarafından başlatılmaması gerektiği görüşünde birleşti. Uzlaşma, Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabetinin hızlandığı bir dönemde geldi.
Bessent, Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Trump-Şi görüşmesinin ardından CNBC’ye konuştu. İnsanların, yapay zekânın rol aldığı askeri karar süreçlerinde daima devrede kalmasının Asya ziyareti sırasında elde edilen başlıca sonuçlardan biri olduğunu söyledi.
Yine de kritik sorular yanıtsız. Tarafların yazılı bir belge hazırlayıp hazırlamadığı, hangi silah ve komuta sistemlerinin kapsama alınacağı ve mutabakatın nasıl denetleneceği açıklanmadı. Bu belirsizlik, siyasi uzlaşmanın sahadaki karşılığını şimdilik sınırlıyor.
Yapay zekâ büyük operasyonları tek başına başlatmayacak
Bessent’in anlatımına göre uzlaşmanın merkezinde, büyük askeri faaliyetlerde nihai karar yetkisinin insanda kalması bulunuyor. Trump yönetiminin “yapay zekâ” yerine tercih ettiği “süper zekâ” ifadesini kullanan Bessent, bu teknolojinin büyük askeri eylemlerde tamamen otonom hareket etmesine izin verilmemesi gerektiğini belirtti. Yaklaşım; hedef tespiti ve veri analizi gibi destek görevleri ile saldırı emrinin verilmesi arasında açık bir ayrım kurulacağına işaret ediyor.
Mutabakatın kapsamı ise net değil. “Büyük askeri operasyon” tanımının stratejik silahları, konvansiyonel harekâtı, siber operasyonları ya da bunların tamamını içerip içermediği bilinmiyor. Erken ihbar sistemlerindeki yanlış alarm riski, hedef sınıflandırma hataları ve hızla tırmanan krizlerde daralan karar süresi dikkate alındığında, insan onayının hangi aşamada aranacağı belirleyici olacak. Çünkü birkaç dakikalık gecikme bile kriz yönetiminin seyrini değiştirebilir.
Washington ile Pekin’in ortak bir siyasi çerçeve oluşturması, yapay zekâ üstünlüğü için yürüttükleri rekabeti sona erdirmiyor.
Bessent de askeri kullanıma yönelik güvenlik tedbirlerinin teknoloji yarışından ayrı değerlendirilmesi gerektiğini savundu. ABD’li bakana göre taraflar, rekabet sürerken dahi insan müdahalesi olmadan büyük bir operasyon başlatılmaması konusunda anlaşabilir.
Çip rekabeti ve H200 kısıtlamaları gündemde
Bessent, ABD’deki yapay zekâ laboratuvarlarının teknolojik üstünlüğünü korumasını Çin kaynaklı tehditlere karşı temel savunma unsurlarından biri olarak nitelendirdi. Çin’de geliştirilen bazı yapay zekâ modellerinin siber saldırılarda kullanıldığını öne süren bakan, Washington’ın ileri işlemcilere yönelik ihracat denetimlerini de bu çerçevede ele aldığını söyledi. Ancak iddianın teknik ayrıntıları veya ilişkilendirildiği olaylar paylaşılmadı.
Nvidia’nın H200 yapay zekâ hızlandırıcısı, Bessent’e göre Çinli müşterilerin lisans alarak satın alabildiği en gelişmiş seçenek olmayı sürdürüyor. ABD’li bakan, Trump’ın daha ileri ürünler konusunda katı bir çizgi izlediğini belirtti. Çin’den gelen H200 siparişlerinin sınırlı kaldığını söyleyen Bessent, Pekin’in kendi işlemci, yazılım ve veri merkezi ekosistemini kurmaya çalıştığını, ancak bu alanda yıllarca geride olduğunu savundu.
ABD Ticaret Bakanlığı da Çin’in gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini daraltan yeni tedbirleri devreye aldı. Düzenlemeler yalnızca doğrudan çip satışlarını değil, Çinli kuruluşların yurt dışındaki veri merkezlerinden işlem gücü kiralamasını da hedefliyor. Bessent, uygun çip sınırlamalarının uygulanacağını ve uzaktan erişim kanallarının kısıtlanacağını ifade etti. Bu düzenleme, ihracat denetimlerinin donanım satışından bulut altyapısına doğru genişlediğini gösteriyor.
Hazine Bakanlığı ile Ticaret Bakanı Howard Lutnick arasında ihracat kontrollerinin kapsamı konusunda görüş ayrılığı bulunduğu yönündeki değerlendirmeleri küçümseyen Bessent, yönetim kadrosunun Trump’ın talimatlarını uygulamakta birleştiğini söyledi.
Bessent, Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang ve ilişki yaşadığı öne sürülen bir Çin vatandaşı hakkındaki casusluk iddialarının Trump-Şi görüşmesinde gündeme gelmediğini de belirtti.
Mutabakatın sınırları uygulamada görülecek
Askeri yapay zekâda insan denetimi, uluslararası alanda uzun süredir tartışılan “anlamlı insan kontrolü” kavramıyla örtüşüyor. Birleşmiş Milletler bünyesinde ölümcül otonom silah sistemlerine ilişkin yürütülen görüşmelerde de hedef seçme ve güç kullanma kararlarının tamamen makinelere bırakılmaması öne çıkan başlıklardan biri. Buna karşın devletler, insanın karar zincirinde tam olarak nerede ve ne ölçüde bulunması gerektiği konusunda ortak bir hukuki standart oluşturabilmiş değil.
ABD Savunma Bakanlığı, yapay zekâ ve otonom silahlara ilişkin politikalarında uygun insan muhakemesinin korunmasını esas alıyor. Çin ise askeri yapay zekâ yatırımlarını komuta kontrol, istihbarat analizi, insansız platformlar ve karar destek sistemleri boyunca genişletiyor.
İki ülkenin siyasi düzeyde verdiği mesajın bağlayıcı bir denetim mekanizmasına dönüşmesi, kriz istikrarı açısından daha somut bir karşılık yaratabilir. Aksi halde mutabakat, uygulama ayrıntıları bulunmayan bir siyasi beyan olarak kalacak.
Türkiye açısından insan onayı tartışması
Türkiye’de ASELSAN, HAVELSAN, TUSAŞ, Baykar ve STM; insansız platformlar, sürü teknolojileri, görüntü işleme ve yapay zekâ destekli karar sistemleri üzerinde çalışıyor. Bu projelerde otonomi seviyesi yükseldikçe hedef tespiti, angajman yetkisi ve operatör sorumluluğu gibi başlıklar daha görünür hale geliyor. ABD ile Çin arasındaki yaklaşım, Türkiye’nin geliştirdiği sistemler için doğrudan bir kural getirmese de ihracat, doktrin ve harekât güvenliği tartışmalarını etkileyebilir.
Şimdi gözler Washington ve Pekin’in atacağı adımlarda. Mutabakatın yazılı ilkelere dönüştürülüp dönüştürülmeyeceği, “büyük askeri operasyon” tanımının nasıl yapılacağı ve insan onayının hangi komuta kademesinde verileceği izlenecek. Siber faaliyetlerin kapsama girip girmediği açıklığa kavuşmadan anlaşmanın sahadaki etkisini ölçmek kolay olmayacak.
Kaynaklar ve Referanslar
Bu içerik, Defense News kaynağındaki habere dayanılarak çeviri ve editör kontrolüyle hazırlanmıştır.
Son güncelleme: · Görsel: Kategori görseli · Savunma Sanayi TR
Kaynak: Defense News
İlgili Haberler
Ukrayna drone tedarikini ikiye katlayıp derin taarruzları artıracak
Fransa'nın Ukrayna'da savaş dışı askeri ekipler görevlendirdiği bildirildi
Estonya, Threod Systems'e sabotaj girişiminde GRU'yu suçladı
Yorumlar (0)
Yorum Yap
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!