NATO, büyüyen füze ve hava savunma açığını kapatmaya çalışıyor

NATO, büyüyen füze ve hava savunma açığını kapatmaya çalışıyor

Ukrayna’daki savaşta ulaşılan mühimmat tüketim hızı, NATO ülkelerinin füze stokları ile üretim kapasitesi üzerindeki baskıyı görünür hale getirdi. Breaking Defense’ın değerlendirmesine göre İran’daki savaş da taarruz füzeleri ve bunlara karşı kullanılan savunma sistemlerinin, içinde bulunduğumuz on yılın askeri planlamasında merkezi bir yere yerleştiğini açık biçimde ortaya koydu.

ABD ve müttefikleri şimdi iki ayrı ihtiyacı aynı anda karşılamaya çalışıyor. Bir yandan uzun menzilli hassas vuruş silahlarının stokları büyütülmek istenirken diğer yandan balistik füze, seyir füzesi ve insansız hava aracı tehditlerine karşı kullanılan önleyicilerin daha hızlı üretilmesi gerekiyor. Üstelik mesele yalnızca yeni silah siparişlerinden ibaret değil; üretim hatları, alt yükleniciler, kritik bileşenler ve eğitimli iş gücü de denklemin parçası. Bu tablo, tedarik takvimini doğrudan etkiliyor.

Ukrayna savaşı tüketim hızını öne çıkardı

Ukrayna sahası, yoğun bir çatışmada hassas güdümlü mühimmatların ne kadar hızlı harcanabileceğine ilişkin güçlü bir uyarı verdi.

Hava savunma birlikleri yalnızca uçaklara karşı değil, farklı irtifa, hız ve uçuş profillerine sahip füze ve insansız sistemlere karşı da mühimmat kullanmak zorunda kaldı. Pahalı önleyici füzelerin daha düşük maliyetli hedeflere karşı ateşlenmesi ise sürdürülebilirlik tartışmasını beraberinde getirdi. Stokların hangi hızla yenilenebildiği, en az sistemlerin teknik performansı kadar kritik hale geldi.

Füze mücadelesi bu nedenle sabit bir teknoloji yarışından çok, sürekli yenilenen bir karşılıklı uyarlama döngüsüne dönüşüyor. Taarruz tarafı menzil, hız, manevra kabiliyeti ve elektronik karşı tedbirlerini geliştirirken savunma tarafı sensör ağını, komuta-kontrol altyapısını ve önleyici füze ailesini yeniliyor. Bir sistemin teknik olarak başarılı olması tek başına yeterli sayılmıyor; hazır füze sayısı, yeniden yükleme süresi ve aynı anda angaje olunabilecek hedef miktarı harekâtın sonucunu doğrudan etkiliyor.

Üretim artışı yalnızca fabrikalara bağlı değil

Breaking Defense, ABD ile müttefiklerinin hem taarruz hem de savunma amaçlı füze üretimini artırmaya çalıştığını aktarıyor. Ancak değerlendirmede ülke bazında stok miktarı, üretim hedefi veya teslimat takvimi paylaşılmıyor.

Sorunun ölçeği, mevcut fabrikaların kapasitesini artırmanın ötesine geçiyor. Roket motoru, arayıcı başlık, elektronik bileşen ve patlayıcı üretiminde daha dayanıklı bir tedarik zinciri kurulması gerekiyor. Zincirin tek bir halkasındaki gecikme, tamamlanmış füzenin teslimatını da geriye atabiliyor.

NATO envanterinde Patriot, SAMP/T, NASAMS ve IRIS-T SLM gibi farklı katmanlarda görev yapan sistemler bulunuyor. Aegis Ashore tesisleri ile deniz konuşlu Aegis unsurları da ittifakın balistik füze savunma mimarisinin parçaları arasında. Bu çeşitlilik harekât planlamasında seçenek sağlasa da önleyici füzelerin birbirinin yerine kullanılamaması, bakım altyapılarının farklılığı ve ulusal tedarik süreçleri ortak stok yönetimini güçleştiriyor.

Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimi gibi çalışmalar, sensörlerden yüksek irtifa önlemeye uzanan daha geniş bir savunma ağı kurmayı hedefliyor. Ne var ki üretim darboğazı giderilmeden verilecek yeni batarya siparişleri tek başına yeterli olmayabilir. Bir fırlatıcıyı hizmete almak ile o fırlatıcı için uzun süre yetecek sayıda önleyici füze bulundurmak, maliyet ve sanayi kapasitesi bakımından iki ayrı sorun yaratıyor.

Yeni nesil çözümler maliyet dengesini değiştirmeyi hedefliyor

ABD ve müttefiklerinin gündeminde, mevcut füze ailelerinin üretimini artırmanın yanı sıra yeni nesil çözümler geliştirmek de var. Daha gelişmiş radarlar, dağıtık sensörler, uydu tabanlı erken ihbar kabiliyetleri ve hızlandırılmış komuta-kontrol süreçleri, doğru hedefe uygun önleyicinin yönlendirilmesini kolaylaştırabilir. Yönlendirilmiş enerji silahları ile farklı maliyet seviyelerine sahip önleme araçları da özellikle yoğun insansız hava aracı saldırılarına karşı değerlendirilen seçenekler arasında yer alıyor.

Temel mesele açık: Her hedefe en pahalı mühimmatla karşılık verilmemeli.

Bunun için kısa menzilde top ve elektronik harp çözümlerinin, orta irtifada farklı füze ailelerinin, daha yüksek katmanlarda ise balistik füze önleyicilerinin birlikte çalıştığı bir yapı gerekiyor. Böyle bir mimarinin başarısı yalnızca önleyicilerin kabiliyetine değil, hedef tespiti ile angajman kararının saniyeler içinde paylaşılmasına da bağlı. Maliyet-etkin savunma arayışının merkezinde tam olarak bu tercih bulunuyor.

Türkiye’nin HİSAR ve SİPER çalışmaları aynı ihtiyaca karşılık veriyor

Türkiye’de ASELSAN, ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE tarafından yürütülen HİSAR ve SİPER çalışmaları, katmanlı hava savunması ihtiyacının ulusal ölçekteki karşılığını oluşturuyor. HİSAR ailesi farklı irtifa ve menzil ihtiyaçlarına odaklanırken SİPER, uzun menzilli bölge hava savunması için geliştiriliyor. Bu projeler Türkiye’nin dışa bağımlılığının azaltılmasına katkı sağlasa da NATO genelindeki füze stoku ve üretim açığı çok daha geniş bir sanayi koordinasyonu gerektiriyor.

Breaking Defense, konuyu Bloomberg Economics’ten Becca Wasser ile Center for Strategic and International Studies bünyesinden Mark Cancian’ın katıldığı video yuvarlak masa toplantısında ele aldı. Serinin ilk bölümü tehdidin nasıl değiştiğine ve mevcut tablonun ulaştığı noktaya odaklanırken sonraki bölümlerde çözüm seçeneklerinin incelenmesi bekleniyor.

Önümüzdeki dönemde üreticilere verilecek uzun vadeli siparişler, önleyici füze teslimatlarının hızı ve NATO ülkeleri arasındaki ortak tedarik girişimleri yakından izlenecek. Yeni sistemlerin sahaya çıkış takvimi kadar mevcut bataryaların yeterli mühimmatla desteklenip desteklenemeyeceği de açığın kapatılmasında belirleyici olacak.