Pentagon uzay şirketlerine 450 milyon dolarlık kredi açtı

Pentagon uzay şirketlerine 450 milyon dolarlık kredi açtı

ABD Savunma Bakanlığı, ülkenin uzaya erişim ve yörünge gözetleme kapasitesini genişletmek amacıyla üç şirkete toplam 450 milyon dolar kredi sağlıyor. Pentagon bünyesindeki Stratejik Sermaye Ofisi tarafından yürütülen finansman paketinde Rocket Lab, Stoke Space ve LeoLabs yer alıyor. Her şirkete 150 milyon dolar ayrıldı.

Kredilerden ikisi yeniden kullanılabilir roket projeleri ile fırlatma altyapısını, üçüncüsü ise uzaydaki cisimlerin izlenmesinde kullanılan radar ağını ve karar destek yazılımlarını kapsıyor. Finansmanın arkasında, ABD’nin 2028 sonrasında karşılaşabileceği fırlatma kapasitesi açığına ilişkin kaygılar bulunuyor.

Rocket Lab, Neutron uçuşlarını artıracak

Son açıklanan kredi Rocket Lab’e verildi. Şirket, 150 milyon dolarlık kaynağı orta sınıf Neutron roketinin ilk görevinin ardından uçuş temposunu yükseltmek için kullanacak. Pentagon, ticari müşterilerden ve ulusal güvenlik görevlerinden gelen talebin daha geniş bir fırlatma kapasitesi gerektirdiği görüşünde.

Neutron programı ise planlanan takvimin gerisinde. Rocket Lab, roketin ilk uçuşunun 2026 sonundan 2027’ye ertelendiğini geçen ay doğruladı. Şirket ilk görevi daha önce 2024 için planlamış, ardından hedef tarihi 2025 sonuna çekmişti. Takvimdeki bu kayma, kredinin sahadaki karşılığının ne zaman alınacağını da doğrudan etkiliyor.

Yeniden kullanılabilir olarak tasarlanan Neutron, Rocket Lab’in halen işlettiği hafif sınıf Electron’dan daha ağır yükleri yörüngeye taşıyacak.

Pentagon açısından programın değeri yalnızca yeni bir roketin hizmete alınmasından ibaret değil. Neutron’un düzenli uçuş temposuna ulaşması, ABD Uzay Kuvvetlerinin SpaceX ve United Launch Alliance dışındaki seçeneklerini artırabilir.

Stoke Space ikinci fırlatma rampasını kuracak

Stratejik Sermaye Ofisi, 26 Ekim’de Stoke Space için de 150 milyon dolarlık kredi açıkladı. Kaynak, şirketin Florida’daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü’nde ikinci bir fırlatma rampası inşa etmesine yardımcı olacak. Tesis, geliştirme aşamasındaki yeniden kullanılabilir Nova roketinin operasyonlarında kullanılacak.

Stoke Space başlangıçta Nova’nın ilk uçuşunu 2025’te gerçekleştirmeyi hedefliyordu. Güncel takvim Mart 2027’yi gösteriyor. Roketin uçuş testlerinin tamamlanması, rampanın hazırlanması ve düzenleyici izinlerin alınması, bu tarihin korunup korunamayacağını belirleyecek.

Rocket Lab ile Stoke Space, Mart 2025’te Uzay Kuvvetlerinin Ulusal Güvenlik Uzay Fırlatma programına dahil edilmişti. NSSL Phase 3 Lane 1 olarak adlandırılan bölüm; erişimi daha kolay yörüngelere yapılacak, görece hafif yük taşıyan ve ertelenmesi halinde kritik sonuç doğurmayacak görevleri kapsıyor. Ancak iki şirket de henüz bu alandaki yerleşik sağlayıcılarla aynı operasyonel seviyede değil.

2028 sonrası fırlatma açığına karşı hazırlık

Pentagon’un yeni sağlayıcılara kaynak aktarmasında, 2028 sonrasına yönelik kapasite hesabı belirleyici oluyor.

Aktarılan değerlendirmeye göre SpaceX’in Falcon 9 ile ticari yük uçuşlarını sonlandırması, büyüyen askerî talep de hesaba katıldığında pazarda boşluk oluşturabilir. Quilty Space’in 29 Ekim tarihli raporu, 2030’a kadar askerî görevler dahil en az 150 fırlatmalık açık yaşanabileceğini öngörüyor.

Bu tablo, finansmanın neden yalnızca roket geliştirmeye değil, üretim temposuna ve yer altyapısına da yöneltildiğini açıklıyor. Bir fırlatma sisteminin hizmete girmesi tek başına yeterli görülmüyor; üretim hattı, rampa, görev planlama zinciri ve uçuş sıklığının birlikte olgunlaşması gerekiyor. Kısacası kapasite hesabı roket sayısından çok, sistemin sürdürülebilir biçimde çalışmasına dayanıyor.

ABD’nin yaklaşımı, uzaya erişimi bir savunma sanayisi kapasitesi olarak ele alması bakımından Türkiye’deki çalışmalarla da karşılaştırılabilir. Türkiye’de aynı yapıda bir Stratejik Sermaye Ofisi kredi modeli bulunmuyor. Buna karşılık Roketsan’ın Mikro Uydu Fırlatma Sistemi çalışmaları ile Türkiye Uzay Ajansının Milli Uzay Programı kapsamındaki bağımsız erişim hedefi, yerli fırlatma kabiliyeti oluşturma yönünden benzer bir ihtiyaca dayanıyor.

LeoLabs radar üretimini ABD’de büyütecek

Üçüncü 150 milyon dolarlık kredi, 4 Kasım’da uzay gözetleme şirketi LeoLabs’e tahsis edildi. Finansman; yeni radarların konuşlandırılması, yörüngedeki hareketleri değerlendiren karar destek yazılımlarının geliştirilmesi ve şirketin taşınabilir Scout radar sistemine yönelik çalışmalar için kullanılacak.

LeoLabs’in 5 Kasım tarihli açıklamasına göre kredi, şirketin ABD’deki radar üretim kapasitesini genişletmesini de sağlayacak. Plan kapsamında iki büyük üretim tesisinin 2028’e kadar tamamlanması hedefleniyor. Mobil radarlar, sabit tesislere kıyasla farklı bölgelere daha hızlı taşınarak görev ihtiyacına uygun kapsama sağlayabiliyor.

Kredi trafiği uzay sektörüyle sınırlı değil

Stratejik Sermaye Ofisinin yıl sonundaki kredi trafiği yalnızca uzay şirketlerini kapsamıyor. Pentagon, küçük insansız hava araçları üreten Neros’a dikey entegre üretim kapasitesini genişletmesi için 450 milyon dolara kadar kredi taahhüdünde bulundu. California merkezli Halo Industries ise silisyum karbür yarı iletken plaka üretimini artırmak amacıyla 75 milyon dolarlık kredi aldı.

Sektör kaynaklarına göre duyuruların kısa aralıklarla gelmesinde, kredilerin mali yıl sonuna kadar sonuçlandırılması etkili oldu. Resmî açıklamaların daha sonra yayımlanması ise finansal incelemeler ile evrak süreçlerinin tamamlanmasından kaynaklanabiliyor.

Üç uzay kredisi de şirketlerin mali durumlarının incelenmesine ve kendi sermayelerinden eş finansman sağlamalarına bağlı, koşullu paketler niteliğinde. Bundan sonraki süreçte Neutron ve Nova’nın uçuş takvimlerini koruyup koruyamadığı, Cape Canaveral’daki yeni rampanın inşası ve LeoLabs’in radar tesislerindeki ilerleme izlenecek. Kredilerin kesinleşmesi kadar, şirketlerin eş finansman şartını karşılaması ve projeleri operasyonel kapasiteye dönüştürmesi de belirleyici olacak.