Baltık'ta Rusya gerilimi NATO'nun tırmanma kontrolünü zorluyor

Baltık'ta Rusya gerilimi NATO'nun tırmanma kontrolünü zorluyor

İsveç ve Finlandiya'nın Mayıs 2022'de NATO üyeliğine başvurması, Baltık Denizi'ndeki askerî dengeyi kökten değiştirdi. İki ülkenin İttifak'a katılmasıyla Rusya dışındaki bütün kıyıdaş devletler NATO çatısı altında buluştu. Ancak beklenen istikrar sağlanmadı. Bölgede sabotaj şüpheleri, GPS karıştırma faaliyetleri, hava sahası ihlalleri ve hassas tesisler çevresindeki drone uçuşları giderek daha görünür hâle geldi.

Nordik müttefiklerin önündeki temel sorun açık: Rusya'nın faaliyetlerine karşı caydırıcılık üretirken kontrolsüz bir askerî tırmanmayı önlemek. Danimarka Kara Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Peter Boysen, Washington'da düzenlenen ABD Kara Kuvvetleri Birliği konferansında bu dengenin kurulmasının son derece güç olduğunu söyledi. Boysen'e göre hiçbir tepki vermemek de aşırı karşılık vermek kadar riskli.

Hibrit faaliyetlerin ölçeği genişliyor

Baltık Denizi, uzun süredir dezenformasyon, siber saldırı, sabotaj ve sınır ihlali gibi savaş eşiğinin altında kalan faaliyetlere sahne oluyor. Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya karşı geniş çaplı işgal harekâtını başlatmasının ardından bu faaliyetlerin hem sıklığı hem de görünürlüğü arttı.

Hollanda askerî istihbaratı, bölgedeki gelişmelerin istemeden başlayabilecek ve kısa sürede kontrolü güçleşebilecek bir tırmanma riski yarattığı değerlendirmesinde bulundu. Buradaki tehlike yalnızca saldırının kendisi değil, failin ve niyetin ilk anda kesin biçimde belirlenememesi.

En dikkat çekici olaylardan biri, Eylül 2022'de Nord Stream doğal gaz boru hatlarına düzenlenen saldırıydı. Takip eden dönemde Baltık'taki başka boru hatları ile deniz altı haberleşme ve enerji kabloları da hasar gördü. Batılı yetkililer vakaların bir bölümünü sabotaj olarak nitelendirirken Rusya, kendisine yöneltilen suçlamaları reddetti.

NATO ülkeleri aynı dönemde yoğun GPS karıştırmasını, Rus askerî uçaklarının hava sahası ihlallerini ve üslerle havalimanları çevresindeki şüpheli drone hareketlerini kayda geçirdi. Danimarka Savunma İstihbarat Servisi de Eylül ayında yayımladığı değerlendirmede Rusya'nın sabotaj, yıkıcı siber saldırı ve drone kullanımını artırdığını bildirdi. Kuruma göre Baltık bölgesindeki hibrit mücadele artık daha yüksek bir gerilim düzeyine taşınıyor.

Gölge filo yeni temas riskleri doğuruyor

Rusya'nın yaptırımları aşmak için kullandığı gölge filo da askerî sürtüşmenin başlıklarından biri hâline geldi. Kaynaklara göre Moskova, bazı gemilere Baltık geçişleri sırasında savaş gemileriyle refakat sağlıyor. Danimarka istihbaratı ise Rus kuvvetlerinin bölgedeki NATO unsurlarına karşı daha saldırgan davranmaya başladığı görüşünde.

Değerlendirmede öne çıkan olaylardan biri 14 Eylül'de Danimarka kıyıları yakınında yaşandı. Bir Rus firkateyninin, bölgede görev yapan Danimarka askerî helikopterine doğru işaret fişeği attığı bildirildi. Can kaybına ya da doğrudan çatışmaya dönüşmeyen hadise, taktik seviyedeki tek bir hareketin siyasi ve askerî krize evrilme ihtimalini gösterdi.

Boysen, bu tür durumlarda hedefin mevcut gerilim düzeyini “yeni normal” hâline getirmemek olduğunu vurguladı.

Finlandiya Savunma Kuvvetleri Harekât Başkan Yardımcısı Korgeneral Kari Nisula ise Rus birliklerinin Ukrayna'nın uzun menzilli saldırılarından çekindiğine dikkat çekti. Rus gemilerinin yoğun hava savunma ve kuvvet koruma tedbirleri altında seyretmesi, karşı tarafın rutin bir hareketini tehdit olarak yorumlama ihtimalini büyütüyor. Bu da sahadaki komutanların karar süresini daraltıyor.

NATO gözetim ağını ve insansız sistemleri güçlendiriyor

NATO, denizdeki faaliyetleri daha erken tespit etmek ve müttefikler arasında ortak bir durum resmi oluşturmak için yeni yapılar kurdu. Almanya, Ekim 2024'te deniz faaliyetlerini koordine etmek üzere çok uluslu Commander Task Force Baltic karargâhını faaliyete geçirdi.

Aynı dönemde NATO Müttefik Dönüşüm Komutanlığı, deniz altı altyapısının korunmasında insansız araçlar ile yapay zekânın kullanımını hızlandırmak amacıyla Task Force X-Baltic'i oluşturdu. İttifak, Ocak 2025'te de süresi açık bırakılan Baltic Sentry faaliyetini başlattı. Görev; Baltık'taki NATO varlığını güçlendirmeyi, kritik altyapı çevresindeki hareketliliği izlemeyi ve olaylara müdahale süresini kısaltmayı amaçlıyor.

Yaklaşım yalnızca bölgeye savaş gemisi konuşlandırılmasına dayanmıyor. Sensör verilerinin birleştirilmesi, şüpheli faaliyetlerin izlenmesi ve bunların kim tarafından gerçekleştirildiğinin belirlenmesi planın merkezinde yer alıyor.

İsveç ile Finlandiya arasındaki iş birliği de daha operasyonel bir nitelik kazanıyor. İsveç, Finlandiya'da ve diğer NATO ülkelerinde görülen drone ihlallerinin ardından Helsinki'nin ülke gözetimi ve toprak bütünlüğü görevlerine destek verilmesine izin verdi. İsveç Kara Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Johan Pekkari'nin açıklamasına göre İsveç hava unsurları Finlandiya'nın harekât komutasına bırakılabiliyor; ileride karşı drone sistemlerinin geçici olarak tahsis edilmesi de değerlendirilebilir.

Baltık modeli Türkiye açısından da izleniyor

Baltık'taki yapı ile Türkiye, Romanya ve Bulgaristan'ın Karadeniz'de yürüttüğü Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu aynı göreve sahip değil. Karadeniz girişimi sürüklenen mayın tehdidine odaklanırken Baltic Sentry; sabotaj, gölge filo faaliyetleri ve deniz altı altyapısının korunması gibi daha geniş bir çerçevede çalışıyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedeniyle Karadeniz'deki kuvvet yapısı da Baltık'tan farklı koşullara tabi.

Yine de sensör verilerinin ortak bir ağda birleştirilmesi, insansız sistemlerle kesintisiz gözetim sağlanması ve karşı drone kapasitesinin geliştirilmesi Türkiye açısından doğrudan ilgi taşıyor. Türk Deniz Kuvvetlerinin Karadeniz'deki durumsal farkındalık faaliyetleri ile ASELSAN ve HAVELSAN'ın elektronik harp, komuta kontrol ve insansız sistemlere yönelik çalışmaları benzer teknolojik ihtiyaçlarla kesişiyor. Baltık'ta edinilecek tecrübe, NATO'nun diğer deniz alanlarındaki kritik altyapı koruma planlarına da yansıyabilir.

NATO içinde tehdidin kamuoyuna ne ölçüde açıklanacağı konusunda görüş ayrılığı sürüyor. Bir kesim, Rus faaliyetlerinin sürekli gündemde tutulmasının korkuyu büyütebileceğini savunuyor. Cephe hattındaki ülkeler ise şeffaflığın hem caydırıcılık hem de toplumsal destek için gerekli olduğu görüşünde.

Önümüzdeki dönemde Baltic Sentry'nin gölge filo geçişlerine nasıl karşılık vereceği ve İsveç ile Finlandiya arasındaki karşı drone iş birliğinin kalıcı bir düzene dönüşüp dönüşmeyeceği yakından izlenecek. NATO'nun asıl sınavı, şüpheli faaliyetleri erken teşhis ederken taktik düzeydeki bir olayı doğrudan askerî çatışmaya çevirmeden yönetebilmek olacak.