Saab, geleceğin savaş uçakları için yapay zekâ ajanlarını tanıttı

Saab, geleceğin savaş uçakları için yapay zekâ ajanlarını tanıttı

İsveçli savunma ve havacılık şirketi Saab, geleceğin hava platformlarında görev yapması hedeflenen şirket içi yapay zekâ ajanı ailesini kamuoyuna açıkladı. Tanıtım, Gripen E çok rollü savaş uçağıyla yürütülen testlerin ardından geldi. Şirket böylece hava muharebesine yönelik yapay zekâyı kendi imkânlarıyla geliştirme, eğitme ve gerçek uçuş ortamında sınama kapasitesini ortaya koymayı hedefliyor.

Saab’ın açıklamasına göre ajanlar, karmaşık harekât ortamlarında taktik karar vermeyi öğrenmek için farklı yapay zekâ yöntemlerinden yararlanıyor. Sistemler kokpitte pilota destek verebilecek, insansız bir hava aracında ise bağımsız görev üstlenebilecek şekilde tasarlanıyor. Dolayısıyla çalışma, tek bir algoritmadan ziyade farklı görev ve platformlara uyarlanabilecek bir yazılım ailesine dayanıyor.

Gripen E ile görüş ötesi muharebe testleri

Entegrasyon ve uçuş çalışmalarının büyük bölümü, görüş ötesi hava muharebesi koşullarında gerçekleştirildi.

BVR olarak adlandırılan bu görevlerde sensör verilerinin değerlendirilmesi, tehditlerin önceliklendirilmesi ve manevra kararlarının çok kısa sürede alınması gerekiyor. Gripen E’nin yazılım odaklı mimarisi, yeni algoritmaların mevcut savaş uçağı üzerinde daha hızlı denenmesine imkân veriyor. Bu da laboratuvarda geliştirilen bir yazılımın uçuş testine taşınması için gereken süreyi doğrudan etkiliyor.

Saab İleri Programlar Başkanı Peter Nilsson, asıl meselenin tek seferlik başarılı bir uçuş gösterisinden güvenilir ve zaman içinde geliştirilebilen bir muharebe kabiliyetine geçmek olduğunu belirtti. Nilsson’a göre operasyon tecrübesi, makine öğrenmesi süreci ve sahaya aktarılabilir kabiliyet arasındaki sürenin kısaltılması stratejik değer taşıyor. Gripen’in yazılım merkezli yapısı da yüksek işlem hızının uçuş sistemlerine uyarlanmasında temel rol oynuyor.

AI Fighter Jet Pilot Academy sürekli eğitim sağlayacak

Programın merkezinde Saab tarafından kurulan AI Fighter Jet Pilot Academy yer alıyor. Yapı yalnızca ajanların geliştirilmesini değil; oluşturulması, eğitilmesi, sınanması ve performanslarının ölçülmesi için gereken teknik altyapıyı da kapsıyor.

Uçuş testlerinden elde edilen verilerin yeni eğitim çevrimlerine aktarılması, ardından güncellenen yazılımın yeniden değerlendirilmesi planlanıyor. Böylece geliştirme süreci tek seferlik bir test dizisi olmaktan çıkarılarak sürekli işleyen bir döngüye dönüştürülecek.

Saab’ın çalışması, 2025’te Alman savunma teknolojileri şirketi Helsing ile yürütülen Gripen testlerinin devamı niteliğinde. Bu testlerde Helsing’in Centaur adlı yapay zekâ sistemi uçağın kontrolünü devralmış ve bazı görüş ötesi muharebe manevralarını otonom olarak tamamlamıştı. Yeni duyuruyu farklılaştıran unsur ise Saab’ın dışarıdan sağlanan bir sistem yerine kendi yapay zekâ ajanı ailesini ve eğitim altyapısını kurması.

A1, A2 ve A3 projelerinden sadık kanat adamına

Şirket, Gripen E üzerinde kazandığı tecrübeyi gelecekteki hava programlarına aktarmayı planlıyor.

Saab halen A1, A2 ve A3 adı verilen üç insansız hava aracı üzerinde çalışıyor. Bu araçların geliştirme süreci, insanlı savaş uçaklarıyla birlikte görev yapabilecek yeni bir “sadık kanat adamı” tasarımına uzanan yolun parçaları olarak değerlendiriliyor. Yapay zekâ ajanlarının hem pilotla aynı kokpit ortamında hem de insansız bir platformda çalışabilmesi, insanlı ve insansız unsurlar arasındaki görev paylaşımını öne çıkarıyor.

Benzer ihtiyaçlar ABD’nin işbirlikçi muharip uçak programında ve Avrupa’daki yeni nesil hava muharebe projelerinde de gündemde. İsveç’in yaklaşımı ise mevcut Gripen E’yi bir uçan laboratuvar olarak kullanmasıyla ayrışıyor. Algoritmalar, gelecekteki platformlar hazır olmadan önce operasyonel bir savaş uçağında deneniyor.

Yapay zekâ verisi İsveç’te tutulacak

Saab, ajanların ihtiyaç duyduğu hesaplama kapasitesini artırmak amacıyla İsveç hükümetinin desteklediği Sferical AI girişiminin kurucu ortakları arasına katıldı. Stockholm’de düzenlenen törenle faaliyete geçen girişim, NVIDIA’nın DGX SuperPOD mimarisini temel alıyor. Altyapının; büyük dil modelleri ile görüntü ve dil verilerini birlikte işleyen modellerin geliştirilmesinde, ayrıca ajanlarla operatörler arasındaki iletişimin desteklenmesinde kullanılması bekleniyor.

Nilsson, bu kapasitenin Google veya Amazon gibi yabancı bulut sağlayıcılarından kiralanması durumunda veri üzerindeki tam kontrolün sınırlanabileceğine dikkati çekti. Bu nedenle eğitim verisi ile hesaplama altyapısının İsveç’te tutulması, Saab açısından yalnızca maliyet değil, egemenlik ve güvenlik meselesi olarak görülüyor. Bu tercih, savunma projelerinde yapay zekâ altyapısının da en az platform ve mühimmat kadar stratejik kabul edildiğini gösteriyor.

Şirketin paylaştığı bilgiye göre Sferical AI, bir saatlik simülasyon eğitiminde insan pilot açısından bir milyar uçuş saatine eşdeğer veri üretebilecek hesaplama ölçeğine ulaşabiliyor.

Türkiye’deki projelerle ortak başlık: İnsanlı-insansız takım

Türkiye’de KAAN çevresinde ele alınan insanlı-insansız takım çalışması ile KIZILELMA ve ANKA III gibi platformlar da otonom görev yönetimi ihtiyacını gündemde tutuyor. Saab’ın modeli bu projelerin doğrudan karşılığı değil. Ancak savaş uçağını, insansız platformları ve millî hesaplama altyapısını aynı geliştirme döngüsünde buluşturması bakımından karşılaştırılabilir bir örnek sunuyor.

Bundan sonraki süreçte yapay zekâ ajanlarının gerçek uçuşlarda üstleneceği görevler, güvenlik doğrulamalarının kapsamı ve teknolojinin A1, A2 ve A3 araçlarına hangi takvimle aktarılacağı izlenecek.