Fransa IRIS keşif uyduları için 1,5 milyar avroyu aşan sipariş verdi

Fransa IRIS keşif uyduları için 1,5 milyar avroyu aşan sipariş verdi

Fransa, uzay tabanlı görüntü istihbaratı kapasitesini 2035 sonrasına taşımak amacıyla iki yeni askeri gözlem uydusu sipariş etti. Airbus Defence and Space ile Thales Alenia Space’e verilen IRIS sözleşmesinin toplam değeri 1,5 milyar avroyu aşıyor. Yeni sistem, halen görevde bulunan üç uydulu CSO filosunun yerini kademeli olarak alacak.

Fransa Silahlanma Genel Müdürlüğü DGA, siparişin şirketlere 5 Kasım’da bildirildiğini açıkladı. İlk IRIS uydusunun 2033’te hizmete girmesi, iki uydunun da yaklaşık 2035 itibarıyla yörüngede bulunması planlanıyor. Paris yönetimi böylece mevcut uyduların görev ömrü sona ererken keşif ve istihbarat zincirinde boşluk oluşmasını önlemeyi hedefliyor. Bu geçiş takvimi, üretim ve yer testlerinde yaşanabilecek gecikmeleri de kritik hale getiriyor.

Görünür ve kızılötesi görüntü üretecek

IRIS adı, uzay istihbaratı ve görüntüleme araçlarını ifade eden Fransızca program adının kısaltması olarak kullanılıyor.

DGA’ya göre yeni uydular, dünyanın farklı bölgelerinden gece ve gündüz son derece yüksek çözünürlüklü görüntüler alabilecek. Görevler hem görünür ışıkta hem de kızılötesi spektrumda yürütülecek. Program yalnızca görüntü çözünürlüğünü yükseltmeye odaklanmıyor; toplanan verilerin kullanıcılara ulaştırılma süresinin de mevcut CSO sistemine göre kısaltılması öngörülüyor.

Hız burada belirleyici. Daha kısa teslim süresi, hareketli veya hızla değişen hedeflerin izlenmesini, harekât sahasındaki gelişmelerin değerlendirilmesini ve karar vericilere güncel istihbarat aktarılmasını doğrudan etkileyecek.

Thales’in açıklamasına göre IRIS için aktif optik kullanan, yüksek kararlılığa sahip bir teleskop geliştiriliyor. Sistemde ultra hassas ve yüksek hızlı sayısal algılayıcıların yanı sıra yapay zekâ destekli görüntü işleme teknolojileri de yer alacak. Thales Alenia Space Üst Yöneticisi Hervé Derrey, görev yükünü Avrupa’da bugüne kadar üretilen en gelişmiş optik cihaz olarak nitelendirdi.

Platform Airbus’tan, görev yükü Thales’ten

Sözleşmedeki iş paylaşımına göre Airbus, iki uydunun platformlarını sağlayacak ve ilk uydunun görev yükünde kayda değer bir pay üstlenecek. Şirket, yer kesiminin de ana yüklenicisi olacak. Uyduyla haberleşme, görev planlama, görüntülerin alınması ve ilgili askerî kullanıcılara aktarılması bu altyapı üzerinden yürütülecek.

Thales Alenia Space ise ikinci uydunun görev yükünü geliştirecek, ilk görev yükü için kritik bileşenler sağlayacak ve yer kesimi çalışmalarına katılacak. Şirketin yüzde 67’si Thales’e, kalan hisseleri ise İtalyan Leonardo’ya ait. Programın alt yüklenicileri arasında Lynred, Pyxalis, Sodern, Safran Reosc ve Air Liquide Advanced Technologies bulunuyor.

Thales’in verdiği bilgiye göre ilk IRIS uydusu, CSO-1 ve CSO-2’nin görevlerini devralarak Fransa’nın uzay tabanlı görüntü istihbaratındaki sürekliliği koruyacak. İkinci uydu ise son CSO platformunun operasyonel ömrünü tamamlamasının ardından çözünürlük performansını daha ileri bir düzeye taşıyacak. DGA, yeni uyduların çözünürlük değerlerini ve hedeflenen görüntü teslim sürelerini henüz açıklamadı. Bu belirsizlik, IRIS’in mevcut sistemlere kıyasla performansının sayısal olarak değerlendirilmesini şimdilik engelliyor.

CSO’dan IRIS’e geçiş 2035’e kadar sürecek

Composante Spatiale Optique adını taşıyan mevcut CSO sistemi üç uydudan oluşuyor. Uydular sırasıyla 2018, 2020 ve 2025’te fırlatıldı.

IRIS takvimi, filoya en son katılan CSO uydusunun bir süre daha görev yapacağına, eski platformların ise ilk IRIS’in hizmete girmesiyle kademeli biçimde devreden çıkarılacağına işaret ediyor. Böylece iki uydu ailesi geçiş döneminde bir süre birlikte kullanılacak.

Yeni sistem, Fransız Hava ve Uzay Kuvvetleri bünyesindeki Uzay Komutanlığı tarafından işletilecek. DGA, programın ortak ülkelerin erişimine imkân verecek biçimde tasarlandığını belirtiyor. Ancak uyduların komuta ve kontrolü ile temel istihbarat kapasitesi, Fransa’nın egemen askerî altyapısı içinde kalacak.

Fransa, NATO’nun Avrupalı üyeleri arasında ileri seviye optik keşif uydularından oluşan bağımsız bir filoya sahip az sayıdaki ülkeden biri. İttifaktaki birçok ülke, daha düşük çözünürlüklü imkânlara ya da ABD tarafından paylaşılan istihbarata dayanıyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da ocak ayında yaptığı açıklamada, Ukrayna’ya sağlanan istihbarat kapasitesinin üçte ikisinin Fransa tarafından karşılandığını söylemişti.

Türkiye’nin gözlem uydularıyla aynı görev alanında

IRIS; Türkiye’nin GÖKTÜRK-1, GÖKTÜRK-2 ve İMECE ile geliştirdiği elektro-optik gözlem yeteneğiyle aynı genel görev alanında yer alıyor. TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen İMECE, Türkiye’nin yüksek çözünürlüklü yer gözleminde yerli uydu ve kamera teknolojilerine geçişini temsil ediyor.

IRIS için açıklanan yapay zekâ destekli işleme, aktif optik teleskop ve hızlı görüntü aktarımı hedefleri ise programın yeni nesil askerî istihbarat mimarisi içinde konumlandırıldığını gösteriyor. Yine de iki ülkenin sistemlerini doğrudan karşılaştırabilmek için çözünürlük, tekrar ziyaret süresi, görev ömrü ve veri aktarım kapasitesi gibi ayrıntıların bilinmesi gerekiyor. Fransa bu teknik değerleri kamuoyuyla paylaşmadığı için IRIS’in olası performans üstünlüğünü sayısal olarak ölçmek mümkün değil.

Program aynı zamanda Avrupa’da ulusal kontrol altındaki askerî uzay sistemlerine ayrılan kaynakların büyüdüğünü ortaya koyuyor.

Takvimde bundan sonraki aşamaları ilk uydunun tasarımı, üretimi ve yer testleri oluşturacak. IRIS’in 2033’te hizmete girmesiyle CSO filosunun kademeli tasfiyesi başlayacak; ikinci uydunun yaklaşık 2035’te yörüngeye yerleşmesiyle geçiş tamamlanacak. Ortak ülkelerin sisteme hangi koşullarda erişeceği ise programın yakından izlenecek başlıklarından biri olacak.